SOKRATİK SORGULAMA-II

"Evrende en büyük ziyan, sorgulama yeteneğini yitirmiş bir beyindir."

Einstein

SOKRATİK SORGULAMA UYUYAN ZİHİNLERİ UYANDIRAN BİR DEVA OLABİLİR Mİ?

Sokrates'in eğitim yöntemi ya da fikirleri söylemler aracılığıyla ilişkilendirme yolu beş basamak içerir. İlk basamak, merak, ‘... nedir?’ şeklinde soru ile başlar. İkinci basamak hipotez; soruya verilen muhtemel cevap olup, değerlendirilmesi yapılmaz. Üçüncü basamak bilgicilik ya da çürütmedir ve bu basamak Sokratik sorgulamanın temelidir. Hipoteze karşı bir misal sunulur. Burada amaç hipotezin doğruluğunu sorgulamak veya iddiayı çürütmeye çalışmaktır. Dördüncü basamakta, hipotezin kabulü ya da reddi söz konusudur. Şayet kabul ederse ikinci basamağa geri dönerek, yeni bir hipotez kurar. Reddederse, iki taraf da hipotezi çürütmenin hem gereksiz hem de uygun olmayacağı konusunda anlaşırlar. Karşı örneğin kabulü durumunda veya yeni karşı örneklerin de hipotezi çürütmesi durumunda tartışma üçüncü basamağa döner. Karşı örnekler yeteri kadar irdelendikten sonra, Sokratik yöntemin son basamağına gelinir. Kişi artık sorgulamasının sonucuna göre eyleme geçer. (Boghossion, 2012 akt. Bozer ve Kurnaz, 2016).

Krohn (2006), Sokratik sorgulamanın bir yöntem olarak kabul edilebilmesi için gereken dört ölçütü şu şekilde sıralamıştır:

  1. Somuttan hareket etme ve somut deneyimle daima bağlantı içinde bulunma,
  2. Konuşmacıların birbirini tam olarak anlaması,
  3. Tartışma esnasında gündeme gelen bir alt soruyu çözüme ulaşana kadar ele almaya devam etme,
  4. Fikir birliği arayışı.

Bu dört özellik, Sokratik sorgulamayı yapacak kişilerin nelere dikkat etmesi gerektiğini gösterir.

Sokratik sorgulama yönteminin faydaları; sorgulama becerilerini pratiğe döküp geliştirme, problem çözme becerilerini geliştirme, analitik ve eleştirel düşünmeye sevk eme, yeni değerler ve tutumlar geliştirme, analiz, sentez ve değerlendirme gibi üst düzey bilişsel amaçlar kazandırma, sözel iletişim ve etkileşim becerilerinin gelişmesine yardım olma şeklinde sıralanabilir.

Sokratik sorgulamanın sınırlılıkları ise şu şekilde belirtmiştir; (Saban, 2013):

  • Sokratik yöntemin etkili olabilmesi için konuyla ilgili her düzeyde çok iyi hazırlanmış bir dizi soru hazırlanmalıdır.
  • Hangi sorunun, ne zaman ve nasıl sorulacağı çok iyi ayarlanmalıdır.
  • Sokratik yöntemin kullanılması uzun zaman alabilir ve bazen gereksiz tartışmaların önünü açabilir.

Sonuç olarak, Sokratik sorgulamayı etkili bir şekilde yapmak isteyen birisi, başkalarını özenle dinlemeli, söylenenleri ciddiye almalı, gerekçe ve kanıtları aramalı, varsayımları sezmeli ve üzerinde düşünmeli, imalar, kastedilenler ve sonuçları keşfetmeli, misal, benzeşim ve amaçları araştırmalı, bilinen ile inanılanı ayırt etmeli, başkalarının görüş veya bakış açılarına empati yapmalı, tutarsızlık, çelişki, belirsizlik ve diğer düşünme problemleri için uyanık olmalı, görünenlerin arkasına, yüzeylerinin altına bakmalı, doğruyu ve geçerliliği aramak için zayıf tarafı savunma rolünü oynamalı ve sağlıklı anlamda şüpheciliğini sürdürmelidir.

Kaynaklar:

Aydın, M. Z. (2001). Aktif Öğretim Yöntemlerinden Buldurma (Sokrates) Yöntemi, Cumhuriyet Üniversitesi Bilimsel Yayınları, Cilt: 5, Sayı:1.

http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/302.pdf  (15.05.2019)

Bilgin A, Eldeleklioğlu, J. (2007), An Investigation Into the Critical Thinking Skills of University Students. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33 (33), 55-67. Retrieved from

https://dergipark.org.tr/tr/pub/hunefd/issue/7805/102340.

Bozer, E. N. ve Kurnaz, A. (2016), Uyuyan Zihinleri Uyandırma: Sokratik Sorgulama. İçinde, E. Yılmaz, M. Çalışkan & S. A. Sulak (Ed.), Eğitim Bilimlerinden Yansımalar, (s.153-166), Konya, Çizgi Kitabevi.

Büte M. (2019). Endüstri 4.0 ve Yapay Zekâ Çağında Kritik Düşünme Becerileri. Düşünme Analizi & Düşüncede Kalite Standartları, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara, 2019

De Bono E. (1995). De Bono’s Thinking Courses, London, BBC Boks, ISBN: 0 563 37073 4.

Filiz, S. B.(2004). Öğretmenler İçin Soru Sorma Sanatı, Düzeyleri, Teknikleri, Uygulama Örnekleri, Ankara, Asil Yayın Dağıtım.

Özden, Y. (2010), Öğrenme ve Öğretme, Ankara, Pegem-A Yayıncılık.

Saban, A. (2013). Öğrenme Öğretme Süreci: Yeni Teori ve Yaklaşımlar (6. Baskı), Ankara, Nobel Akademik Yayıncılık.

Yorumlar

Henüz Yazıya Yorum Yapılmamış. İstersen İlk Yorumu Sen Yapabilirsin.
Son Yorumlar